آموزش تنظیم DNS روی هر دستگاه؛ چرا عوضش کنیم؟

اگر ChatGPT یا Cursor را از ایران باز کرده باشی، احتمالاً پیام «در کشور شما در دسترس نیست» را دیدهای. این سرویسها از روی آدرس IP تشخیص میدهند کاربر از کجاست. برای باز شدنشان لازم نیست همهٔ اینترنتت را از یک VPN رد کنی؛ گاهی عوض کردن یک تنظیم کوچک روی دستگاه کافی است: DNS.
در این مطلب اول میگوییم DNS چیست و چرا ارزش دارد عوضش کنی. بعد برای هر دستگاه (اندروید، آیفون، ویندوز، مک، مرورگر و مودم) قدمهای تنظیم را میبینی و آخرش یاد میگیری چطور بفهمی کار کرده یا نه.
DNS چیست؟ در یک دقیقه
وقتی آدرسی مثل chatgpt.com را باز میکنی، دستگاهت اول از یک سرور DNS میپرسد این اسم به کدام آدرس IP میرسد. DNS مثل دفترچهٔ تلفن اینترنت است: اسم را میگیرد و نشانی را برمیگرداند. تا وقتی خودت چیزی را عوض نکنی، دستگاهت معمولاً از DNS همان اینترنتی استفاده میکند که به آن وصلی.
اگر میخواهی دربارهٔ تفاوتش با VPN بیشتر بخوانی، DNS تحریمشکن چیست؟ را ببین.
چرا باید عوضش کنی؟
فقط سرویسهای موردنیازت از مسیر جدا میروند. درخواست سرویسهای پشتیبانیشده از مسیر سرویس عبور میکند. بقیهٔ سایتها و اپها، از جمله اپهای ایرانی، مثل همیشه مستقیم میروند.
اپ جدا لازم نیست. آدرس را یک بار روی دستگاه یا مودم میگذاری و تمام.
روی مودم همهٔ دستگاههای خانه را یکجا وصل میکنی.
روی گوشی کار سادهتر است. با آدرس شخصی، IP خودش ثبت میشود و لازم نیست هر بار دستی ثبتش کنی.
صادقانه هم بگوییم: DNS جایگزین VPN نیست. ترافیکت را رمزگذاری نمیکند، ابزار ناشناسماندن نیست و همهٔ سایتها را هم باز نمیکند؛ فقط سرویسهای پشتیبانیشده را. فهرستش در صفحهٔ سرویسها است.
قبل از شروع: کدام آدرس را بگذارم؟
آدرسها در داشبورد هستند و به اشتراک فعال نیاز داری. بسته به دستگاه یکی از این دو راه را میروی:
گوشی (اندروید و آیفون): آدرس شخصی یا پروفایل. IP خودش ثبت میشود و هم روی وایفای کار میکند هم روی اینترنت سیمکارت.
ویندوز ۱۱ و مرورگر: آدرس شخصی «DNS امن» (DoH). IP خودش ثبت میشود.
مودم، ویندوز ۱۰ و تنظیم دستی مک: دو آدرس DNS معمولی. در این حالت IP اینترنتت را در داشبورد ثبت کن و موقع ثبت VPN را خاموش بگذار، تا IP شبکهٔ خودت ثبت شود، نه IP سرور VPN.
آدرسها را به کسی نده. آدرس شخصی مال خودت است.
اندروید (Private DNS)
اندروید ۹ به بعد. جزئیات بیشتر در تنظیم Private DNS اندروید برای ChatGPT.
در داشبورد، کنار Private DNS روی «کپی» بزن.
Settings ← Network & internet را باز کن. در سامسونگ: Connections ← More connection settings. در شیائومی: Connection & sharing.
Private DNS را بزن و Private DNS provider hostname را انتخاب کن.
آدرس را بچسبان و Save را بزن.
اگر گزینه را پیدا نکردی، در تنظیمات «Private DNS» را جستوجو کن.
آیفون و آیپد
همین سایت را با Safari باز کن و در داشبورد «نصب پروفایل آیفون و مک» را بزن. پیام اجازه را با Allow تأیید کن. پروفایل را فقط با Safari باز کن؛ مرورگرهای دیگر نصبش نمیکنند.
Settings را باز کن و بالای صفحه Profile Downloaded را بزن. اگر نبود: General ← VPN & Device Management.
Vasl DNS را بزن، Install را بزن و رمز گوشی را وارد کن.
یک بار دیگر Install و بعد Done را بزن.
برای حذف: General ← VPN & Device Management ← Vasl DNS ← Remove Profile.
ویندوز ۱۰ و ۱۱
کلیدهای Win + I را بزن و Network & internet را باز کن.
Wi-Fi و بعد Hardware properties را بزن. با کابل، بهجایش Ethernet را باز کن.
کنار DNS server assignment روی Edit بزن و Manual را انتخاب کن.
IPv4 را روشن کن. آدرس DNS اول را در Preferred DNS و آدرس دوم را در Alternate DNS بنویس.
Save را بزن.
در ویندوز ۱۱ میتوانی در همان پنجره زیر Preferred DNS گزینهٔ DNS over HTTPS را روی On (manual template) بگذاری و آدرس «DNS امن» داشبورد را در DNS over HTTPS template بچسبانی. اینطوری IP خودش ثبت میشود. در ویندوز ۱۰ بعد از Wi-Fi نام اتصال را بزن و از IP settings روی Edit بزن.
مک
از منوی سیب System Settings را باز کن و Wi-Fi را بزن. با کابل، Ethernet را باز کن.
کنار اتصال فعلی روی Details بزن و از ستون کناری DNS را انتخاب کن.
آدرسهای قبلی را انتخاب کن و با − حذف کن.
با + آدرس DNS اول و بعد آدرس دوم را اضافه کن.
OK را بزن.
راه سادهتر: در داشبورد «نصب پروفایل آیفون و مک» را بزن، فایل را باز کن و از System Settings ← General ← Device Management نصبش کن؛ آنوقت IP خودش ثبت میشود.
مرورگر (کروم، اج و فایرفاکس)
این روش فقط همان مرورگر را وصل میکند؛ بقیهٔ اپهای سیستم از DNS خود سیستم استفاده میکنند.
در داشبورد، کنار Secure DNS روی «کپی» بزن.
کروم: Settings ← Privacy and security ← Security. اج: Settings ← Privacy, search, and services ← Security.
Use secure DNS را روشن کن، Custom (در اج: Choose a service provider) را انتخاب کن و آدرس را بچسبان.
مرورگر را یک بار ببند و دوباره باز کن.
فایرفاکس: Settings ← Privacy & Security ← DNS over HTTPS ← Max Protection ← Custom.
مودم
با تنظیم مودم، همهٔ دستگاههای خانه وصل میشوند.
در مرورگر
192.168.1.1یا192.168.0.1را باز کن و وارد شو. آدرس و رمز معمولاً پشت مودم نوشته شده.بخش DNS را پیدا کن؛ معمولاً در WAN، Internet یا DHCP Server است.
حالتش را روی Manual بگذار و آدرس DNS اول و دوم را بنویس.
ذخیره کن و مودم را یک بار خاموش و روشن کن.
IP مودم را از یکی از دستگاههای خانه در داشبورد ثبت کن.
اگر IP اینترنتت عوض میشود، مودم میکروتیک یا OpenWrt میتواند «لینک اعلام IP خودکار» داشبورد را هر ۵ دقیقه باز کند تا IP تازه خودش ثبت شود. دستورها در راهنمای اتصال هست.
چطور بفهمم کار میکند؟
بعد از تنظیم حدود ۳۰ ثانیه صبر کن؛ سرورها وضعیت IPها را دورهای میگیرند، پس لحظهای نمیشود. بعد سرویس موردنظرت را دوباره باز کن.
اگر مطمئن نیستی سرویسی در فهرست هست، آدرسش را در ابزار آزمون صفحهٔ سرویسها بنویس. آن ابزار نتیجهٔ «با» و «بدون» VaslDNS را کنار هم نشان میدهد.
اشتباههای رایج
VPN روشن است. موقع ثبت IP باید خاموش باشد، وگرنه IP سرور VPN ثبت میشود.
Secure DNS مرورگر روشن است. مرورگر ممکن است تنظیم DNS دستگاه را نادیده بگیرد. در تنظیمات مرورگر خاموشش کن، یا آدرس DoH شخصی خودت را در آن بگذار.
IP اینترنتت عوض شده. با خاموش و روشن شدن مودم یا رفتن از وایفای به اینترنت همراه، IP عوض میشود. اگر از دو آدرس معمولی استفاده میکنی، IP تازه را دوباره ثبت کن. آدرس شخصی گوشی خودش ثبت میکند.
اینترنت قطع شد. DNS را به حالت خودکار (Automatic) برگردان و آدرسها را دوباره بررسی کن.
انتظار داری همهٔ سایتها باز شوند. فقط سرویسهای پشتیبانیشده باز میشوند. فهرست را قبل از شروع ببین.
جمعبندی
DNS را یک بار روی گوشی، رایانه یا مودم تنظیم میکنی و سرویسهای پشتیبانیشده بدون VPN و بدون اپ جدا باز میشوند. گوشی با آدرس شخصی سادهتر است، مودم همهٔ خانه را یکجا پوشش میدهد.
راهنمای اتصال را برای جزئیات بیشتر ببین.
فهرست سرویسها را چک کن و سرویس خودت را آزمایش کن.
اشتراکها را مقایسه کن و اشتراک مناسبت را بردار.